Lezen in een vreemde taal: zo wordt het leuk

Lezen in een vreemde taal is in het begin frustrerend. Dat hoeft niet zo te blijven. Praktische manieren om er iets van te maken waar je naar uitkijkt.

Het probleem van de eerste bladzijde

Je slaat een boek open in de taal die je leert. Bladzijde één. Je hebt er zin in, je bent vastbesloten, je bent er klaar voor.

Drie alinea's verder heb je een stuk of twaalf woorden opgezocht, ben je twee keer de draad van het verhaal kwijtgeraakt en weet je niet helemaal zeker of de hoofdpersoon een mens of een boot is. Je enthousiasme is weg. Daarvoor in de plaats: frustratie, twijfel aan jezelf en een sterke behoefte om toch maar Netflix te kijken.

Als je weleens hebt geprobeerd in een andere taal te lezen, ken je dat gevoel misschien. De vraag is wat je eraan kunt doen.

Want lezen in een vreemde taal kan leuk zijn. Niet leuk in de zin van “het vormt je karakter, net als je groente opeten”. Echt leuk. Zo leuk dat je de tijd vergeet en tot ver na bedtijd doorleest. Maar om daar te komen moet je begrijpen waarom het moeilijk is, en een paar bewuste keuzes maken over hoe je leest.

Waarom het zo anders voelt

In je moedertaal is lezen onzichtbaar. Je hersenen verwerken woorden zo automatisch dat je de mechaniek niet opmerkt. Je ziet tekst, en de betekenis is er. Het voelt alsof de woorden doorzichtig zijn, alsof je er dwars doorheen rechtstreeks naar de ideeën kijkt.

In een tweede taal zijn de woorden ondoorzichtig. Elk woord kost bewuste moeite. Je doet alles wat je ook doet als je in je eigen taal leest, en daarbovenop moet je woorden ophalen die je nog niet goed kent en grammatica ontleden die nog niet automatisch gaat.

Het is het verschil tussen lopen en lopen op ijs. In de kern dezelfde activiteit, met veel meer inspanning.

Die extra inspanning is geen teken dat je slecht bent in de taal. Zo voelt het nu eenmaal om erin te leren lezen, en het wordt minder met oefening. Maar dat weten maakt bladzijde één niet minder frustrerend, dus dit is wat helpt.

De opzoekval

Woorden opzoeken is niet het probleem. Het probleem is wat elke keer opzoeken je kost als het je uit het boek haalt.

Zo gaat het met een papieren woordenboek of een losse vertaalapp. Je komt een onbekend woord tegen. Je stopt met lezen. Je opent een woordenboek of vertaalapp. Je vindt de betekenis. Je gaat terug naar de zin. Maar nu ben je de eerste helft van de zin vergeten, dus lees je hem opnieuw. Je gaat door naar de volgende zin en stuit op weer een onbekend woord. Stoppen. Opzoeken. Vergeten. Herlezen. En opnieuw.

Na een halfuur zo heb je een halve bladzijde “gelezen” en bijna niets onthouden. Het verhaal ligt in stukken. Het was een ellende. Het boek gaat terug op de plank.

Onderzoek naar woordenschatdekking laat zien waarom. In een studie uit 2000 lieten Hu en Nation leerders een fictietekst lezen met verschillende aandelen onbekende woorden. Bij 90%, één onbekend woord op de tien, begrepen maar 4 van de 16 lezers de tekst goed genoeg, en op basis van hun resultaten schatten ze dat lezers ongeveer 98% van de woorden moeten kennen (één onbekend woord op de 50) om een tekst zonder hulp te begrijpen. Dat geldt voor lezen op eigen kracht. Als je de vertaling met één druk opent, is een bladzijde waarop je 90% van de woorden kent werkbaar, en je komt er veel nieuwe woorden op tegen. Onderzoek naar glossen, vertalingen van onbekende woorden die direct naast de tekst staan, wijst dezelfde kant op: een meta-analyse van 11 studies door Lee Abraham (2008) vond dat glossen op de computer het leesbegrip verbeterden, en een meta-analyse van 42 studies door Yanagisawa, Webb en Uchihara (2020) vond dat leerders die met glossen lazen meer van de onbekende woorden leerden dan leerders die zonder lazen.

De praktische les: als elke keer opzoeken je uit het boek haalt, is een bladzijde met een onbekend woord in bijna elke zin te moeilijk. Als opzoeken een seconde kost en je in de zin blijft, kan diezelfde bladzijde werkbaar zijn.

Wat je in plaats daarvan kunt doen

Je hoeft niet elk woord op te zoeken. Als een woord je niet belet de zin te begrijpen, kun je doorgaan. Als het belangrijk is, komt het terug. Maar als je wilt weten wat een woord betekent, zoek het dan op. Als de vertaling daar op de bladzijde zelf verschijnt, kost opzoeken je heel weinig.

Als je een woord opzoekt, doe het dan snel en ga door. Het doel is om je leesvaart vast te houden. Even snel opzoeken, waarbij je de betekenis ziet zonder de bladzijde te verlaten, is iets wezenlijk anders dan van app wisselen, een woord intypen, door definities scrollen en dan je plek weer proberen terug te vinden. De onderbreking telt net zo zwaar als het opzoeken zelf.

Sla de vertaling op van woorden die steeds terugkomen. Een woord dat je in twee bladzijden drie keer hebt gezien, is duidelijk belangrijk voor deze tekst. Sla de vertaling ervan op, en je hoeft het de volgende keer dat je het ziet niet opnieuw op te zoeken.

Kies de juiste moeilijkheidsgraad

Met materiaal dat te moeilijk is, raak je makkelijk gefrustreerd. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar je schat het verrassend makkelijk verkeerd in.

De juiste moeilijkheidsgraad is materiaal waarvan je genoeg begrijpt om het verhaal te volgen, maar waarin je genoeg nieuwe woorden en constructies tegenkomt om je een beetje uitgedaagd te voelen. Je leest niet op de automatische piloot. Je verdrinkt niet. Je zwemt in water dat net iets te diep is, maar met de bodem dicht genoeg in de buurt om die aan te raken als dat nodig is.

Tekenen dat het materiaal goed is

  • Je kunt het verhaal volgen en zoekt woorden op wanneer je dat wilt
  • De onbekende woorden weerhouden je er niet van het te volgen
  • Je wilt weten hoe het verdergaat
  • Je vergeet soms dat je in een vreemde taal leest

Tekenen dat het te moeilijk is

  • Je kunt de plot zelfs met opzoeken niet volgen
  • Zelfs met vertalingen stop je zo vaak dat je het verhaal kwijtraakt
  • Je voelt je gefrustreerd in plaats van uitgedaagd
  • Je ziet ertegen op om het weer op te pakken

Als een boek te moeilijk is, hoef je je niet te schamen om het weg te leggen. Het ligt er nog als je eraan toe bent. Lees ondertussen liever iets makkelijkers dat je uitleest dan iets moeilijkers dat je laat liggen.

Lees wat je toch al zou lezen

Deze tip is simpel en wordt onderschat: lees dingen die je interesseren.

Taalleerders kiezen boeken vaak op basis van wat “geschikt” lijkt om van te leren. Klassiekers. Literatuur. “Serieuze” boeken die hun de “echte” taal zullen leren. En dan vragen ze zich af waarom lezen als huiswerk voelt.

Lees je thrillers in het Nederlands, lees dan thrillers in het Spaans. Hou je van koken, zoek dan een foodblog in het Frans. Ben je gek op sciencefiction: die bestaat in elke grote taal. De inhoud doet er veel minder toe dan of hij je pakt.

Ik lees liever een boek dat een beetje makkelijk is en waarin ik steeds verder wil lezen dan een boek op de “perfecte” moeilijkheidsgraad dat me verveelt. Zonder interesse stop je met lezen. En een lezer die stopt met lezen leert helemaal niets.

Lees het twee keer

Herlezen wordt makkelijk over het hoofd gezien.

Iets voor de tweede keer lezen voelt als valsspelen. Dat is het niet. Het is een goede manier om meer te halen uit een tekst die je al hebt doorgewerkt.

Bij de eerste keer lezen doen je hersenen alles tegelijk: woordenschat verwerken, grammatica ontleden, de plot volgen, de cognitieve belasting in de hand houden. Dat is overweldigend, en er ontgaat je veel.

Bij de tweede keer hoef je je niet meer met de plot bezig te houden. Je weet wat er gebeurt. Je hersenen zijn vrij om zich op de taal te richten. Je merkt woorden op die je had gemist. Grammaticapatronen vallen op hun plek. Uitdrukkingen die ondoorzichtig waren, worden doorzichtig. En omdat de cognitieve belasting lager is, is de ervaring prettiger.

Een hoofdstuk herlezen dat je mooi vond, is extra waardevol. Je weet al dat het goed is. De drempel om te beginnen is laag. En het effect op je taal is groot, omdat je dezelfde woorden opnieuw tegenkomt in een context die je al begrijpt, en een woord opnieuw tegenkomen is precies wat het doet beklijven.

Snelheid wordt overschat (in het begin)

Wie net begint met lezen in een vreemde taal, staart zich vaak blind op hoe langzaam het gaat. Een bladzijde die in je moedertaal een minuut kost, kost in de taal die je leert misschien tien minuten. Dat voelt verkeerd, alsof er iets kapot is.

Er is niets kapot. Je bent langzaam omdat het proces nog niet automatisch gaat. Dat is alles. Snelheid komt met oefening, en oefening vraagt om lezen, en dat vraagt om niet opgeven omdat je je ergert aan je tempo.

Een nuttigere manier om ernaar te kijken: je leessnelheid gaat omhoog als je regelmatig leest. Niet omdat je een trucje leert, maar omdat de woorden en constructies die je het vaakst ziet vertrouwd worden. Veelvoorkomende woorden gaan automatisch. Gangbare grammaticapatronen hoef je niet meer bewust te ontleden. Steeds minder woorden houden je op.

Je hoeft geen snelheidsoefeningen te doen. Je hoeft alleen maar te blijven lezen. Hoe meer je leest, hoe sneller je wordt.

Werk aan de gewoonte, niet aan de sessie

Ik denk dat het voor de vraag of lezen in een vreemde taal leuk wordt, vooral uitmaakt of je het regelmatig doet. Niet hoe lang elke sessie duurt. Niet hoe moeilijk het materiaal is. Alleen of je er steeds weer voor gaat zitten.

In een studie uit 2010 vroegen Phillippa Lally en collega's 96 mensen om elke dag in dezelfde context één klein ding te doen, zoals een stuk fruit eten na het ontbijt, en hielden ze bij hoe automatisch het werd. Gemiddeld werd het na ongeveer 66 dagen niet automatischer meer, met een spreiding van 18 tot 254 dagen. De studie ging over eten, drinken en bewegen, niet over lezen, maar ik denk dat het idee overdraagbaar is: dezelfde kleine handeling, na hetzelfde signaal, elke dag. En gewoontes doen ertoe omdat ze je de beslissing uit handen nemen. Zodra lezen iets is wat je gewoon doet, na het eten, voor het slapen of in de bus, steek je geen wilskracht meer in beginnen, maar in lezen.

Een paar praktische aanpakken:

Stel een minimum vast dat belachelijk laag aanvoelt. Eén bladzijde. Twee minuten. Drie alinea's. Doe je meer, mooi. Zo niet, dan heb je vandaag toch gelezen.

Koppel het aan iets wat je al doet. Lezen bij de ochtendkoffie. Lezen voor het slapen. Lezen in de trein naar je werk. Zo deden de mensen in Lally's studie het ook: iedereen koppelde het nieuwe gedrag aan iets wat toch al elke dag gebeurde, zoals het ontbijt.

Houd het zichtbaar bij. Een simpele kalender waarop je elke dag dat je leest aanstreept, laat in één oogopslag zien hoe het gaat. En mis je een dag, dan is dat geen ramp: in Lally's studie had één gemiste gelegenheid geen wezenlijk effect op het vormen van de gewoonte.

Wanneer lezen makkelijk begint aan te voelen

Als je genoeg oefent, komt er bij het lezen in een vreemde taal een moment. Het is niet dramatisch. Misschien merk je niet eens dat het gebeurt.

Op een avond besef je misschien dat je al twintig minuten aan het lezen bent zonder iets op te zoeken. Niet omdat je elk woord begreep; dat deed je niet. Maar omdat je het verhaal volgde en de onbekende woorden je niet meer tegenhielden. Je hersenen vulden de gaten op vanuit de context, en het viel je nauwelijks op.

Dit is het moment waarop lezen ophoudt een oefening te zijn en een plezier wordt. Het gebeurt niet volgens schema. Het gebeurt wanneer er genoeg woordenschat is opgebouwd, genoeg grammatica is opgenomen en genoeg bladzijden zijn gelezen om de balans te laten doorslaan van inspanning naar flow.

Je kunt het niet afdwingen. Je kunt geen kortere weg nemen. Maar je kunt het veel waarschijnlijker maken: door regelmatig te lezen, op de juiste moeilijkheidsgraad, in materiaal dat je iets doet.

Elke bladzijde die je voor dat moment leest, brengt je er dichterbij. En elke bladzijde die je erna leest, is de beloning.

Had je hier iets aan?

Begin vanavond aan een boek.

Boeken in 45 talen en voor iedereen 30 dagen Premium.

Download in de App StoreVerkrijgbaar bij Google Play